Juryrapport Rooie Reus-prijs 2004

Dames en heren,

De eerste keer dat de Rooie Reus-prijs werd uitgereikt, was in 1996 in het prachtige vakbondsmuseum in Amsterdam. In een vanwege de monumentale omgeving nauwelijks verlichte zaal zaten de jury en de genomineerden plechtig bijeen. Na afloop spoedde iedereen zich zo snel als mogelijk naar huis. Want feestelijk? De jury bewaart daar geen speciale herinnering aan.

Het jaar daarop werd voor een gezellig café in Den Haag gekozen, wat ook bezwaren had. Het café bleek niet toegankelijk voor invaliden en Lex Coblijn, een van de genomineerden, weigerde met rolstoel en al de trap op te worden gesjouwd. Want om welke reden hadden wij hem als Rooie Reus voorgedragen, denkt u? Inderdaad: omdat hij zich al jaren inzette voor de belangen van gehandicapten! Lex Coblijn bleek niet te vermurwen en we hebben hem zijn onderscheiding op straat moeten uitreiken. Dirk de Vroome, de man naar wie de Rooie Reus-prijs is vernoemd, had er ongetwijfeld om kunnen lachen. Maar wij schaamden ons toch wel een beetje.

In de jaren daarna werd de prijs uitgereikt in een keurig zaaltje in perscentrum Nieuwspoort, toegankelijk voor iedereen, waar we winnaars als de artsen van de Witte Jas uit Amsterdam of de Turkse moeders uit Deventer tot tranen toe geroerd hebben gezien, toen zij de prijs in ontvangst mochten nemen. Maar écht feestelijk en inspirerend – ook voor de toehoorders – werd de uitreiking voor het eerst in februari 2002, toen we de Rode Hoed in Amsterdam mochten afhuren en onze onvolprezen secretaris Paul Peters en zijn team voor een heus programma, drankjes en muziek hadden gezorgd. De prijsuitreiking was ook stukken spannender, want de zaal mocht uiteindelijk beslissen. De strijd ging tussen Amnesty International Nederland, het Radio Symfonie Orkest en het VPRO-programma ARGOS. Niet de minste kandidaten.

Begin dit jaar werd de jury vernieuwd. Prem Radhakishun en Lachman Soedamah, de nieuw toegetreden juryleden, waren enthousiast over de opzet van de Rooie Reus-prijs. Maar zij vroegen zich terecht af hoe we na het succes van de Nacht van de Rooie Reuzen verder wilden gaan. Hadden we de ambitie om dit keer de Amerikaanse filmmaker Michael Moore voor de prijs te nomineren of misschien wel Naomi Klein, boegbeeld van de anti-globalisten?

Om heel eerlijk te zijn: stiekem hebben we er wel eens van gedroomd de prijs te laten uitgroeien tot een internationaal festival van mensen die zich inzetten voor de linkse zaak. Tot we ons realiseerden dat we daarmee wel érg ver verwijderd raakten van Dirk de Vroome. De Vroome was een heel bijzonder mens, die ongetwijfeld veel waardering had opgebracht voor het werk en de inzet van mensen als Michael Moore of Naomi Klein. Maar hij was ook een heel gewone man, die zich kwaad maakte over alledaags onrecht en die opkwam voor gewone mensen in zijn directe leef- en woonomgeving. Zijn voorkeur was waarschijnlijk uitgegaan naar iemand als Annie Verdoold uit Rotterdam, ook een Rooie Reus uit de beginjaren van de prijs.

Tien jaar geleden, toen de SP het initiatief nam voor deze prijs en de partij op landelijk niveau haar bestaansrecht nog moest bewijzen, stonden de media klaar om elk initiatief dat door de SP werd genomen, te bestempelen als ‘mantelorganisatie’ van de partij. Reden waarom de jury er altijd zorgvuldig voor heeft gewaakt zo objectief mogelijk te blijven. De namen van voorgestelde SP-kandidaten zijn daardoor misschien zelf wel eens een beetje achterin de stapel beland.

De SP is allang geen underdog meer en journalisten die het nog over ‘mantelorganisaties’ hebben, zijn niet meer van deze tijd. Omdat de SP tien maal op een rij landelijke verkiezingswinst heeft geboekt, besloot de jury dit keer de prijs zelfs uitsluitend voor te behouden aan SP-leden.

U hebt dat gewaardeerd. De jury werd overstelpt met brieven en mailtjes vanuit het hele land. Zowel de voorgestelde kandidaten als de motivatie waren ronduit verfrissend. Zo vond Daniël Horst dat Agnes Kant de prijs verdiende. Omdat de trein vertraging had, liep hij vier jaar geleden zijn busverbinding naar Doesburg mis. Agnes Kant bood hem spontaan een lift aan: “een daad van solidariteit die een pluim verdient,” aldus Daniël. Waarvan acte! Yaron uit Heerenveen droeg Carla Bosma voor. Bij de motivatie stonden slechts twee woorden: “mijn moeder”. Een orgineel argument vond de jury, maar toch niet voldoende om in aanmerking te komen voor de prijs.

Er werden veel namen genoemd van mensen die zich inzetten voor minima en voor daklozen overal in het land en de jury was daarmee blij verrast. Het probleem was dat het geen initiatieven van SP-leden betrof, een regel die we ons dit jaar nu eenmaal hadden gesteld. Dat gold ook voor bijvoorbeeld de rechtswinkel in Tilburg en andere advocaten in het land die zich inzetten voor mensen die dringend juridische hulp nodig hebben.

Het bestuur van de afdeling Oss vond dat de hele afdeling Oss een prijs verdiende. Zo veel jaar lang op een rij de gemeenteraadsverkiezingen winnen, ondanks het dragen van bestuursverantwoordelijkheid, ís ook een prestatie van formaat. Anja Meulenbelt, Gretta Duisenberg en de onlangs overleden Willem Oltmans werden voorgedragen, net als Willemieke Arts, voorzitter van de SP afdeling Eindhoven. Het is maar een willekeurige greep uit de tientallen inzendingen voor de nominatie van plaatselijke of landelijke SP-leden, en het laat zien hoeveel waardering er is voor hun inzet. Maar eerlijk is eerlijk: de meeste aanvragen kwamen binnen voor de kandidatuur van Jan Marijnissen. Vanwege zijn “tomeloze inzet voor links Nederland”, schreef Rinco uit Leeuwarden. Hij moet een “koninklijke onderscheiding” krijgen, vond Doreen uit Rotterdam. De Rooie Reus-prijs is in haar ogen kennelijk niet voldoende. Maar net als alle andere genoemde en niet-genoemde kandidaten hebben we ook Jan Marijnissen moeten afwijzen. Hij maakt deel uit van de jury, en komt alleen al om die reden niet in aanmerking voor de prijs.

Wie kwamen er uiteindelijk wél in aanmerking voor de Rooie Reus-prijs 2004, en vooral: waarom? In onze oproep hadden we gesteld dat elk SP-lid dat zich actief voor de partij heeft ingespannen in aanmerking komt voor de prijs. Maar het moest wél om een héél bijzondere actie of inspanning gaan. Ook voor de jury stond niet bij voorbaat vast wat uiteindelijk de doorslag zou geven. Toen we na veel wikken en wegen de uitgekozen kandidaten nog eens doornamen, bleek er tot onze verrassing één eigenschap te zijn die hen allen verbond: ze hadden lef, moed en durf getoond. Ze hadden hun omgeving getrotseerd en uitsluitend gekozen voor de zaak waarvoor zij stonden.

Riet de Wit is door de jury voorgedragen vanwege haar dappere houding in de al jaren slepende zaak van de verslaafdenopvang in Heerlen. Toen zij daar als wethouder uiteindelijk een oplossing voor had gevonden, is ze de belangen van de verslaafden blijven verdedigen, ook toen dat haar de steun van de andere partijen in het college kostte, die wél door de knieën gingen voor boze buurtbewoners. En dat getuigt van moed.

Willem van den Broek en Henk van der Wal hebben de nodige moed, lef en durf getoond met hun actie tegen het wanbeleid van supermarktketen Aldi, een bedrijf waar vakbonden al jaren tevergeefs een voet tussen de deur proberen te krijgen. Willem van den Broek zette er zelfs zijn baan voor op het spel.

De twee jongste kandidaten, Peter Kwint en Behnam Taebi tenslotte, verdienen eveneens een prijs vanwege hun getoonde moed. Peter Kwint had het lef om in een christelijk omgeving als de Alblasserwaard een SP-afdeling te beginnen, terwijl Behnam Taebi de afdeling Delft nieuw leven wist in te blazen. Als je dát voor elkaar krijgt, terwijl je zelf nog maar paar jaar daarvoor uit Iran naar Nederland bent gevlucht, dan heb je lef en ben je zonder meer een Rooie Reus.

Alle kandidaten worden zo meteen uitgebreid aan u voorgesteld en met verve verdedigd. Agnes Kant neemt het op voor Riet de Wit, Tiny Kox voor Willem van den Broek en Henk van der Wal, Ronald van Raak voor Peter Kwint en Ingrid Dekker voor Behnam Taebi. De jury is van mening dat álle kandidaten in aanmerking komen voor de prijs. Maar er kan er maar één winnen. Het is aan de zaal om te beslissen wie straks de Rooie Reus-prijs 2004 in ontvangst mag nemen.

Wij wensen de zaal veel wijsheid toe en feliciteren alle kandidaten van harte met hun prijs. Want de kleine Rooie Reus-prijs 2004 – dat staat vast – die hebben ze verdiend.

Namens de jury van de Rooie Reus-prijs,

Elma Verhey, voorzitter.

Amsterdam, 17 oktober 2004