Juryrapport Rooie Reus-prijs 2002

Voor de zesde keer in haar bestaan is de jury van de Rode Reus-prijs bij elkaar gekomen om te bespreken wie zij dit jaar wilde nomineren. De eerste jaren deden wij dat in een koud vergaderzaaltje op het Centraal Station in Utrecht waar niet gerookt, laat staan gedronken mocht worden.
Dit keer waren we voor de gelegenheid uitgeweken naar een stukken aangenamere horecagelegenheid te Amsterdam, en ik kan u verzekeren: we waren er snel uit. Nog vóór de eerste consumpties goed en wel genuttigd waren, riep Wouter van Dieren: ik pleit dit jaar voor Amnesty International Nederland. Elske ter Veld was het daar helemaal mee eens, maar dan wilde zij ook het VPRO-radioprogramma Argos op de lijst. Zodat Jan Marijnissen en ik alleen nog de derde kandidaat hoefden te noemen: het Radio Symfonie Orkest. Waarna het nog een gezellige avond werd.
Het kostte de jury dan ook enige moeite te reconstrueren waar deze spontane en snelle unanimiteit nu eigenlijk uit voortkwam – want die lag natuurlijk niet alleen aan het etablissement.

Het Radio Symfonie Orkest hebben wij genomineerd vanwege haar bijzondere acties tegen de cultuurbarbarij van staatssecretaris Rick van der Ploeg, die met één pennestreek alle omroeporkesten wilde schrappen en daarmee grote luistergroepen aan de kant dreigde te zetten. De orkesten zouden niet vernieuwend genoeg zijn en, bizarheid ten top, er luisterden te weinig allochtonen naar. Zo geredeneerd zouden we ook de universiteiten moeten sluiten want daar studeren – helaas – nog steeds te weinig studenten van buitenlandse afkomst.

Het VPRO-programma Argos is genomineerd omdat de makers, in een tijd dat elke omroepbaas, van commerciële zender tot de publieke omroep, beweert dat het allemaal sneller, korter en oppervlakkiger moet, blijven volhouden om vaak ingewikkelde en lastige onderwerpen op een heldere manier voor het voetlicht te brengen. Vooral de breedheid en de diepgang van hun onderwerpen, van de vervanging van de F16, of de aanleg van de A73, tot de situatie in de gezondheidszorg, of de mensenrechtensituatie in Turkije, sprak de jury buitengewoon aan. Wat ons betreft levert Argos programma’s waar je wat van opsteekt – in een tijd dat steeds meer radio- en tv-programma’s voornamelijk op amusement zijn gericht.

Amnesty International Nederland hebben wij voorgedragen vanwege zijn acties om bij de strijd tegen het terrorisme, de mensenrechten niet het onderspit te laten delven. Ook dat getuigt van moed. Toen de wereld na 11 september geen kritisch geluid meer durfde te laten horen, ging Amnesty International Nederland de straat op om een onderzoek te bepleiten naar de gebeurtenissen van 25 november in het fort bij Mazar-i-Sharif, waarbij honderden Taliban- en Al Qaeda-strijders zonder enige vorm van proces werden gedood. Ik heb er helaas niets over in de pers gelezen, maar deze week nog hebben zij zo’n negentigduizend handtekeningen overhandigd aan Jaap de Hoop Scheffer, voorzitter van de Vast Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken. Amnesty maakt zich terecht zorgen over de situatie van
duizenden gevangenen van Taliban en Al-Qaeda in Afghanistan en op Guantanamo Bay op Cuba.

Ook voor de jury was het een verrassing te moeten constateren dat wij dit jaar unaniem voor drie professionele organisaties hadden gekozen. Want het zou toch heel gewoon moeten zijn dat alle orkesten en alle toneel of theatergroepen de straat opgaan als onze cultuur wordt bedreigd? Amnesty International deed niets meer of minder dan waarvoor ze is opgericht: opkomen voor de mensenrechten. En waarom zou de redactie van Argos de Rode Reus prijs verdienen? Journalisten zijn toch per definitie de waakhonden van onze democratie?
Maar helaas is dat allemaal al lang niet meer zo ‘gewoon’ of zo ‘normaal’.
Kijk- en luistercijfers bepalen de inhoud van radio- en tv-programma’s, reclamejongens en -meisjes maken uit waar het Nederlandse publiek al of niet geld aan geeft of warm voor loopt, en ook in de wereld van de muziek, toneel en theater staat het individualisme inmiddels voorop. Wie zelf niet met opheffing wordt bedreigd, houdt maar liever zijn mond over de vercommercialisering van onze cultuur.

Met de voordracht van deze drie kandidaten spreekt de jury dan ook haar grote waardering uit voor het tegenwicht dat ieder van hen heeft geboden en nog biedt tegen het ontstellende gebrek aan publieke discussie en debat. Zij durven een eigen geluid laten horen tegen de heersende modes en codes in. Wij hopen dat Argos tot in lengte van jaren zal blijven doorgaan met haar onthullende programma’s, en haar oren niet laat hangen naar omroepbazen die vinden dat het allemaal ‘leuker’ moet. Dat Amnesty haar onafhankelijkheid zal blijven bewaren en zal blijven waken over de mensenrechten, ook in situaties dat dat politiek misschien niet zo handig uitkomt. En dat het Radio Symfonie Orkest zal blijven protesteren tegen de uitverkoop van onze beschaving.

Wij wensen de zaal veel sterkte bij de moeilijke beslissing van straks. De kleine Rooie Reus hebben deze drie kandidaten al verdiend. Maar u moet gaan bepalen wie de winnaar van de Grote Rooie Reus-prijs 2002 wordt. Want ik kan u nóg wel iets uit het jury-overleg onthullen. Wij hadden het er knap lastig mee!

Uitgesproken tijdens de Nacht van de Rooie Reuzen
in de Rode Hoed op vrijdag 8 februari 2002
door de voorzitter van de jury, Elma Verheij