Juryrapport Rooie Reus-prijs 2000

Voor de vijfde keer in haar bestaan boog de jury van de Rooie Reus-prijs zich over de tientallen nominaties die wij ook dit jaar ontvingen. In een tijd dat menig politicus of vakbondsbestuurder de 'calculerende burger' als uitgangspunt van het roemruchte Nederlandse poldermodel beschouwt, doet het ons buitengewoon veel genoegen te mogen constateren dat er nog altijd duizenden Nederlanders zijn die zich belangeloos en met hart en ziel inzetten voor hun medeburgers. Wijlen Dirk de Vroome, de Rooie Reus aan wiens geuzennaam deze prijs haar naam met trots ontleent, kan tevreden zijn. Zijn acties mogen een typisch product van de bevlogen jaren zestig en zeventig zijn geweest; zijn gedachtegoed blijkt voor nogal wat Nederlanders gelukkig verre van achterhaald. Want bij alle economische voorspoed, alle winsten die bedrijven maken en zelfs de groeiende werkgelegenheid van de afgelopen jaren, hoeft het geen betoog dat grote groepen van onze samenleving geen deel hebben aan de toegenomen welvaart. Balans van het armoedebeleid, het vijfde jaarrapport Armoede en sociale uitsluiting, gemaakt in opdracht van dit kabinet, toonde nog onlangs aan dat de armoede in Nederland eerder is toegenomen. Maar armoede is zelden oorzaak en veel vaker gevolg.

Niet voor niets heeft de jury dit jaar gemeend speciale aandacht te moeten geven aan individuen en groepen die zich hebben ingezet voor de integratie van minderheden. Nog maar zo'n twintig, vijfentwintig jaar geleden werden kinderen van Turkse of Marokkaanse 'gastarbeiders' op onze lagere scholen voornamelijk zoet gehouden met spelletjes. Al te veel onderwijs in het Nederlands was niet nodig, want ach, ze gingen toch terug naar hun eigen land. En politici die in die tijd waarschuwden voor de dramatische gevolgen die dat beleid op termijn zou hebben – en ze waren er, dwars door alle politieke partijen heen – vonden nauwelijks of geen gehoor. De geschiedenis herhaalt zich niet zelden, al is het meestal in een andere vorm.

Zo ontving de jury een indrukwekkende brief van de kleindochter van een 86-jarige Rotterdamse dame die haar leven lang is opgekomen voor de Chinezen in de Maasstad. In de jaren dertig, toen Chinezen door Nederlandse overheidsdienaren in beleidsnota's werden aangeduid als 'gespuis' dat 'een gevaar vormt voor de Nederlandse maatschappij' (en ik citeer hier uit een historisch onderzoek) besloot zij met een lid van dat zelfde gespuis in het huwelijk te treden en zijn taal te leren om op die manier met raad en daad te kunnen helpen bij de opvang van de eerste Chinezen in Nederland – voordat de term 'integratie' zelfs maar bestond.

Ik hoop met dit voorbeeld tevens duidelijk te maken hoe moeilijk de taak van de jury ook dit jaar weer was. Met liefde hadden wij deze Rotterdamse dame de prijs gegeven, of de mevrouw in Arnhem die al jarenlang de dak- en thuislozen ondersteunt. Of hadden we het project van een mevrouw in Den Bosch onderscheiden, die zich inzet voor uitgeprocedeerde asielzoekers die niet terug kunnen naar hun eigen land. Opvallend is overigens, en we zien dat elk jaar weer, dat nogal wat initiatieven die op de allereerste plaats bestaan uit het geven van praktische hulp, door vrouwen zijn opgezet. Dat is niet de reden waarom de jury dit jaar zoveel vrouwen heeft genomineerd.

Kifayet Akdag, Saliha Demirci en Hanimnaz Aktas hebben wij genomineerd vanwege hun actie. Een kind dat thuis, in de buurt en ook nog eens op school, alleen met andere Turken of Marokkanen omgaat, krijgt geen kans te integreren en zich de Nederlandse taal en cultuur eigen te maken. Dat Turkse moeders de straat op moeten om voor hun kinderen integratie af te dwingen is treurig genoeg. Met deze nominatie willen wij dan ook onze waardering voor hun initiatief uitdrukken. Taal, en de actie van de Turkse moeders in Deventer onderstreept dat, is absolute voorwaarde voor integratie.

Dat is ook de reden waarom wij hebben gemeend Nilgün Yerli te moeten nomineren. Cabaret bestaat bij uitstek uit taal en het vereist nogal wat moed en doorzettingsvermogen om je beroep te maken van een taal die je niet eigen is. Hoe belangrijk het is dat wij Nederlanders een spiegel voorgehouden krijgen over onze vooroordelen en misvattingen over buitenlanders, bewijst Nilgün keer op keer met haar theaterproducties. En trouwens ook met haar columns in het Parool. De betekenis van het werk dat zij daarmee in de Nederlandse samenleving doet, staat voor de jury buiten kijf.

Bastiaan van Perlo tenslotte, de derde kandidaat, verdient in onze ogen de nominatie omdat hij van alle kandidaten die ons dit keer zijn aanbevolen, het meeste in het profiel van Dirk de Vroome past. Onvermoeibaar, en al jaren lang, zet hij zich als vrijwilliger in voor buitenlanders. Wij hopen deze nominatie hem en anderen zal stimuleren met dat werk door te gaan. Zonder mensen als Bastiaan van Perlo 'verarmt' Nederland en dat is letterlijk bedoeld.

De reglementen van de Rode Reus Prijs schrijven helaas voor dat wij uit deze drie Rode Reuzen, de écht grote Rode Reus van het jaar 2000 moeten aanwijzen. En dat was, kan ik u verzekeren, ook dit keer weer buitengewoon lastig. Want hoe weeg je het werk van de een tegen dat van de ander af? Het is allemaal belangrijk, en alle drie de kandidaten komen voor de prijs in aanmerking. Maar na lange discussies zijn we unaniem tot de slotsom gekomen dat de prijs dit jaar moet worden uitgereikt aan Kifayet Akdag, Saliha Demirci en Hanimnaz Aktas. Ze voldeden in onze ogen het beste aan het criterium dat wij voor dit jaar hadden gesteld: individuen of groepen die zich op een bijzonder wijze hebben ingespannen voor de integratie van minderheden. Als gezegd is het al treurig genoeg dat moeders de straat op moeten om voor hun kinderen integratie af te dwingen. De jury hoopt dan ook met het toekennen van de Rooie Reus-prijs 2000 aan deze vrouwen en hun actie, tevens een signaal af te geven aan schoolbesturen en aan politici in het hele land. Integratie gaat niet vanzelf, en zeker niet als het Turkse, Marokkaanse of andere buitenlandse kinderen praktisch onmogelijk wordt gemaakt samen met Nederlandse kinderen op te groeien.

Naar aanleiding van de nominaties van dit jaar, heeft de jury voor 2001 het thema emancipatie gekozen. Emancipatie is net als integratie voorwaarde voor een samenleving die terdege rekening houdt met individuen of groepen die aan de lage kant van de wip verkeren. Hoe belangrijk het is dat zij zelf opkomen voor hun positie, bewijzen de Rooie Reus-nominaties van vandaag. De Turkse moeders zijn zelf de straat opgegaan. Nilgün Yerli heeft hoogst persoonlijk het podium beklommen. En de jury is ervan overtuigd dat ook Bastiaan van Perlo er alles aan doet om vertegenwoordigers van de eigen groep naar voren te schuiven. Niet alleen omdat hun openlijke optreden duizendmaal meer overtuigend is naar de maatschappij of de politiek, maar ook omdat het zo'n belangrijk signaal is naar de eigen groep. 'Wij zijn niet zielig, en samen kunnen we veel bereiken!' De jury hoop dan ook dat de Rooie Reuzen van vandaag een stimulans betekenen voor de Rooie Reuzen van morgen.

Rest mij, na deze welhaast stichtelijke woorden, u allen te bedanken voor uw aanwezigheid. Speciale dank behoeft de SP die deze prijs mogelijk heeft gemaakt en die ook dit jaar Paul Peters aan onze jury heeft toegevoegd om alle praktische zaken te regelen. Ik kan u verzekeren dat dat nogal wat werk betekent. Want de jury ging ook dit jaar niet over één nacht ijs.

Namens de jury van de Rode Reus Prijs 2000,

Frans Moor
Hennie de Vroome
Elma Verheij
Jan Marijnissen
Herman Bode
Zeki Arslan
Stella Braam
Wouter van Dieren
Elske ter Veld