Juryrapport Rooie Reus-prijs 1999

De Rooie Reus-prijs is een blijk van waardering en respect voor een persoon of organisatie die zich op opmerkelijke en gedurfde wijze inzet voor de samenleving, voor behoud van sollidairiteit en tegen maatschappelijk onrecht in Nederland en daarbuiten.

De aanmeldingsprocedure voor het stellen van kandidaten voor de prijs is ook dit jaar weer breed bekend gemaakt in landelijke en regionale kranten en heeft er toe geleid dat zo'n 60 kandidaten bij de jury bestaande uit Henny de Vroome, Elma Verheij, Stella Braam, Jan Marijnissen, Herman Bode en Frans Moor zijn aangemeld.

In een tijd waarin het wel lijkt, dat iedereen vooral opkomt voor het verdedigen van eigen belangen is het een verademing vast te moeten stellen dat er in ons land ook nog een grote groep mensen is, die vaak in hun eentje, soms in groepjes maar niet zelden ook in ongesubsidieerde organisaties bezig zijn om de belangen van anderen te verdedigen of dat van de samenleving in haar geheel. Mensen die zich daarvoor belangeloos of met risico voor de eigen maatschappelijke positie, tomeloos inzetten onder het motto, wat niet deugt dient bestreden te worden. Ook in dit juryrapport spreken wij onze bewondering uit voor al die mensen die in de geest van Dirk de Vroome in de praktijk laten zien, dat solidariteit met mensen die tussen wal en schip zijn gevallen of dreigen te vallen of opkomen voor de samenleving in haar geheel nog steeds de moeite waard is. Onder hen bevinden zich een groot aantal Rooie Reuzen.

Helaas, de jury mag maar één Rooie Reus kiezen.

Na rijp beraad heeft de jury uiteindelijk drie kandidaten genomineerd. Alle drie hebben zich op een bijzondere wijze ingezet. Ieder op hun eigen manier, maar met een gemeenschappelijk doel, het aan de kaak stellen van onrechtvaardige en onjuiste handelingen van de overheid.

Zaken waarover ook de Rooie Reus zich tomeloos kwaad kon maken: ambtelijke molens die mensen vermaalden, figuren die zich overheidsdienaar noemden maar zich vooral op allerlei manieren lieten bedienen, gebruik makend van hun overheidspositie, bestuurders die in plaats van het goede voorbeeld te geven aan de burger, voedsel gaven aan het idee dat graaien en grijpen het beste is wat je kan doen in deze samenleving. Dirk de Vroome kon ontploffen als hij op dit soort wantoestanden stootte. Hij zou het, zo denken wij als jury in alle bescheidenheid, dan ook zeker eens zijn geweest voor de keuze van dit specifieke thema dit jaar bij de naar hem vernoemde prijs en ook zeker met de door ons genomineerden. Dat zijn

Paul van Buitenen, die als europees ambtenaar vertrouwelijke informatie over het wanbeheer bij de Europese Commissie aan het Europees Parlement en de Europese Rekenkamer doorspeelde.

Zijn rapport was het begin van een heftige botsing tussen Commissie en Parlement Zijn persoonlijke belangen werden daardoor ernstig geschaad. Ook waarschuwingen van de nieuwe Europese Commissie werden door hem in de wind geslagen.

Joep Dohmen, die als onderzoeksjournalist – een steeds schaarser wordend fenomeen in Nederland – met een niet te stuitte inzet fraude, corruptie en vriendjespolitiek bij de overheid, bedrijfsleven en in de politiek in Nederland en het Europa boven water haalt. Aanklachten wegens laster en aanvallen op zijn integriteit weerhouden hem niet om door te gaan.

Fred Spijkers, die als bedrijfsmaatschappelijk werker bij defensie weigerde om de weduwe van de heer Ovaa, slachtoffer van een ongeluk met een AP-mijn in 1984, te vertellen dat de fout voor het ongeval bij haar overleden man lag. Met zeer ernstige gevolgen voor zijn eigen positie begon hij een gevecht met de defensieleiding die 15 jaar duurde.

Uit het feit dat zij – gekozen uit zo'n ruim aanbod van kandidaten – door ons genomineerd zijn, mag worden geconcludeerd dat zij drieën in principe allen Rooie Reuzen zijn. Zij zijn, ieder op eigen wijze, een inspirerend voorbeeld in een strijd met overheden die het belang van de samenleving en individuen soms op onaanvaardbare wijze verkwanselen.

De regels van het spel zeggen dat er uiteindelijk een winnaar moet zijn van de Rooie Reus-prijs. Zonder ook maar iets af te doen aan de prestaties van de twee andere genomineerden kan ik u vertellen dat de jury unaniem uitroept tot de winnaar van de Rooie Reus-prijs 1999

Fred Spijkers

Fred Spijkers weigerde om in opdracht van de Defensieleiding te liegen over de ware toedracht van het ‘mijnongeluk’ in 1984. Als bedrijfsmaatschappelijkwerker moest hij de weduwe van de bij het ongeluk omgekomen heer Ovaa – in strijd met de waarheid – vertellen dat haar man zelf schuld had aan het afschuwelijke ongeluk. Het begin van een 15 jaar durende macabere strijd met de defensieleiding.

Een strijd waarin door defensie kosten nog moeite werden gespaard om feiten en bewijzen op schaamteloze wijze te verdonkeremanen

Zo werd in strijd met de waarheid ontkend dat defensie allang op de hoogte was van de ondeugdelijkheid van de betreffende mijnen. Eveneens werd ontkend dat Fred Spijkers iets met de betreffende zaak te maken had gehad. Een verzonnen verhaal van Spijkers om zijn ontslag beter aan te kunnen vechten was het commentaar van de defensieleiding. Spijkers is niet goed bij zijn verstand en probeerde dat nog aan te tonen ook.

Hiermee was de macabere strijd van Fred Spijkers niet afgelopen. In de rechtszaal trof hij een rechter die in veel eerder stadium bij zijn ontslag betrokken was geweest. Fred Spijkers moest toezien en aanhoren dat een belangrijke getuige voor hem – oud staatssecretaris Glastra van Loon – door de landsadvocaat min of meer als onbetrouwbaar werd afgedaan, dit alles onder instemmend geknik van zijn rechter.

Uiteindelijk, nadat de kwestie uitvoerig in de media aan de orde is gesteld en de tweede kamer zich er mee gaat bemoeien wordt Fred Spijkers in het gelijk gesteld.

De jury heeft diep respect voor de wijze waarop Fred Spijkers is opgekomen voor de weduwe van de heer Ovaa en voor gevecht dat daarop volgde met defensie en de rechterlijke macht. Een echte Rooie Reus waar Dirk de Vroome trots op zou zijn geweest.